تفاوت جوهر و مرکب: کدام یک برای چاپ مناسب‌تر است؟

دستگاه‌های چاپگر برای چاپ طرح بر روی متریال‌های مختلف از جوهر یا مرکب‌های متنوعی استفاده می‌کنند. معمولاً نوع جوهر یا مرکب بسته به روش چاپی و متریال مورد نظر انتخاب می‌شود. برخی از چاپگرها تنها قادر به استفاده از یک نوع جوهر یا مرکب هستند در حالی که برخی دیگر از چند نوع جوهر یا مرکب پشتیبانی می‌کنند. جوهرها و مرکب‌ها زا لحاظ ساختار شیمیایی و ماهیتی که دارند تفاوت‌های زیادی باهم دارند. به همین دلیل انتخاب یک جوهر مناسب برای چاپ از اهمیت زیادی برخوردار است. نوع جوهر یا مرکب بر کیفیت، ماندگاری و وضوح طرح‌های چاپ شده تأثیر زیادی دارد. برخی از جوهرها باید در آب حل شوند و برخی دیگر به صورت ذرات ریز در یک سوسپانسیون نگهداری می‌شوند. با توجه به نوع چاپ و متریالی که بر روی آن طرح مورد نظر چاپ می‌شود باید از جوهر یا مرکب‌های مناسبی استفاده شود تا کیفیت خروجی کار مورد رضایت مشتریان باشد.

تفاوت جوهر و مرکب در صنعت چاپ

در صنعت چاپ، اصطلاحات «جوهر» و «مرکب» اغلب به‌جای یکدیگر استفاده می‌شوند، اما از نظر فنی و کاربردی تفاوت‌های مهمی بین آن‌ها وجود دارد. این تفاوت‌ها مستقیماً روی کیفیت چاپ، ماندگاری طرح، نوع متریال قابل چاپ و حتی هزینه نهایی پروژه تأثیر می‌گذارند. شناخت درست این دو ماده به اپراتورها، طراحان و صاحبان چاپخانه کمک می‌کند انتخاب دقیق‌تری متناسب با نیاز پروژه داشته باشند.

به‌طور خلاصه، جوهرها معمولاً بر پایه حل شدن رنگ در مایع ساخته می‌شوند، در حالی که مرکب‌ها از ذرات رنگی معلق (پیگمنت) تشکیل شده‌اند. همین تفاوت پایه‌ای، منشأ اختلافات مهم‌تری در عملکرد آن‌هاست که در ادامه بررسی می‌کنیم.

• تفاوت ساختار شیمیایی جوهر و مرکب

جوهرها (به‌ویژه جوهرهای Dye) ساختاری دارند که در آن رنگ به‌صورت کامل در یک حلال مانند آب یا مواد آلی حل شده است. این ویژگی باعث می‌شود جوهر به‌خوبی در سطح متریال نفوذ کند و رنگ‌هایی شفاف و زنده ایجاد کند. به همین دلیل، جوهرها معمولاً برای چاپ‌هایی با جزئیات ظریف و رنگ‌های درخشان استفاده می‌شوند.

در مقابل، مرکب‌ها – به‌خصوص مرکب‌های پیگمنت – از ذرات بسیار ریز رنگی تشکیل شده‌اند که در یک مایع حامل به حالت معلق قرار دارند. این ذرات در حلال حل نمی‌شوند، بلکه روی سطح متریال می‌نشینند و لایه‌ای مقاوم‌تر تشکیل می‌دهند. همین ساختار باعث می‌شود مرکب‌ها از نظر فیزیکی پایدارتر باشند و در برابر عوامل محیطی مقاومت بیشتری از خود نشان دهند. به بیان ساده، اگر جوهر را «رنگ حل‌شده» بدانیم، مرکب بیشتر شبیه «ذرات رنگی نشسته روی سطح» عمل می‌کند.

• تفاوت جوهر و مرکب از نظر ماندگاری و کیفیت چاپ

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های جوهر و مرکب، ماندگاری چاپ است. چاپ‌هایی که با جوهرهای Dye انجام می‌شوند، معمولاً در برابر رطوبت، شست‌وشو و تابش طولانی‌مدت نور خورشید مقاومت کمتری دارند. به همین دلیل، این نوع جوهر بیشتر برای کاربردهای کوتاه‌مدت یا محصولات مصرفی با عمر محدود استفاده می‌شود.

در مقابل، مرکب‌های پیگمنت به دلیل ساختار ذره‌ای خود، در برابر آب، نور UV و سایش مقاومت بالاتری دارند. این ویژگی باعث می‌شود کیفیت چاپ در طول زمان حفظ شود و رنگ‌ها دیرتر دچار محوشدگی شوند. به همین علت، مرکب‌ها گزینه‌ای مناسب برای چاپ‌های ماندگار، فضای باز و محصولاتی هستند که قرار است مدت طولانی مورد استفاده قرار بگیرند.

از نظر کیفیت بصری، جوهرها معمولاً رنگ‌هایی شفاف‌تر و زنده‌تر تولید می‌کنند، در حالی که مرکب‌ها کمی مات‌تر هستند اما ثبات رنگی بالاتری دارند. بنابراین انتخاب بین جوهر و مرکب همیشه به اولویت بین زیبایی بصری یا دوام بلندمدت بستگی دارد.

جدول مقایسه جوهر و مرکب در صنعت چاپ

انواع جوهر و مرکب کدام است؟

همان‌طور که به آن اشاره کردیم جوهرها و مرکب‌های مورد استفاده در دستگاه‌های چاپگر انواع مختلفی دارند. کیفیت و وضوح تصاویر و طرح‌های چاپ شده تا حدود زیادی بستگی به نوع جوهر انتخاب شده دارد. در روش چاپ دیجیتال انتخاب جوهر باکیفیت علاوه بر افزایش کیفیت خروجی چاپ طول عمر دستگاه چاپ را نیز افزایش می‌دهد. هر کدام از جوهرها دارای یکسری مزایا و معایب هستند و افرادی که در چاپخانه‌ها فعالیت می‌کنند باید با انواع جوهرها و مزایا و معایب آنها آشنا باشند. تا بتوانند با توجه به جنس متریال و روش چاپی بهترین نوع جوهر یا مرکب را انتخاب کنند. به‌طورکلی می‌توانیم بگوییم که جوهرها به سه دسته زیر تقسیم می‌شوند.

• جوهر حلال اکو

جوهر حلال اکو یکی از جوهرهای مورد استفاده در چاپخانه‌ها است که از عصاره اتر به دست می‌آید. اتر ماده است که از تصفیه روغن مواد معدنی ساخته می‌شود. این نوع جوهرها به راحتی در محیط‌زیست قابل تجزیه هستند و آسیبی به آن وارد نمی‌کنند. جوهرهای حلال اکو دارای مواد آلی فرار نسبتاً کمی هستند و بوی آن‌ها بسیار ملایم است. به همین دلیل می‌توان از این جوهرها در محیط‌های بسته که دارای تهویه مطبوع هستند استفاده کرد. از جوهر می‌توان برای چاپ طرح‌های گرافیکی داخلی و خارجی تابلو های تبلیغاتی استفاده کرد. تنوع رنگ این جوهرها بسیار زیاد است و به همین دلیل به راحتی می‌توان هر طرح با هر نوع رنگی را به راحتی چاپ کرد.

• جوهر UV

جوهرهای UV یا جوهرهای ماورای بنفش به جوهرهای گفته می‌شود که بعد از چاپ بر روی متریال‌های مختلف توسط اشعه UV خشک می‌شوند. این نوع جوهرها کاربردهای زیادی در صنایع مختلف دارند و به دلیل خشک شدن سریع آن‌ها بعد از تاباندن نور ماورای بنفش محبوبیت زیادی در بین مشتریان دارد. دوام و ماندگاری این جوهرها نسبت به سایر جوهرها بسیار بیشتر است و برای محافظت از ساییدگی آن‌ها نیازی به محافظ‌های مخصوص نیست. به کمک این جوهرها می‌توان طرح‌های برجسته‌ای را روی سطوح مختلف چاپ کرد. کیفیت و وضوح جوهرهای UV نیز بسیار بالا است و طرح‌های چاپ شده با آن‌ها بسیار زیبا هستند. لازم به ذکر است که قیمت این نوع جوهر از سایر انواع جوهر بیشتر است؛ اما به دلیل کاربرد و کیفیت مطلوبی که دارد طرفداران زیادی پیدا کرده است. همچنین این جوهرها سازگار با محیط‌ زیست هستند و می‌توان از آن‌ها در محیط‌های بسته نیز استفاده کرد.

• جوهر حلال قوی

جوهرهای حلال قوی به آن دسته از جوهرها گفته می‌شوند که از مایع حلال و رنگ‌دانه تشکیل می‌شوند. این نوع جوهرها حاوی مقدار زیادی مواد آلی فرار هستند و به همین دلیل تنها برای چاپ محصولاتی از آنها استفاده می‌شود که در محیط‌های بیرونی استفاده می‌شوند. این نوع جوهرها به دلیل مواد آلی فرار بوی نامطبوعی تولید می‌کنند و قابل تجزیه در محیط ‌زیست نیستند. با این وجود به دلیل ماندگاری بالا، ضد خش بودن و قیمت پایین از آنها زیاد استفاده می‌شود.

• مرکب رنگی Dye

مرکب رنگی Dye به رنگ‌های گفته می‌شود که ذرات رنگی در داخل یک مایع حلال مانند آب یا مواد آلی حل شده اند. این نوع از جوهرها مقاومتی در برابر آب ندارند و در صورت تماس با آب در آن حل می‌شوند. معمولاً برای محافظت از این جوهرها در برابر آب آنها را روی برچسب‌های مخصوصی چاپ می‌کنند. تا زمانی که برچسب‌ها آسیب نبینند طرح‌های چاپ شده با مرکب رنگی Dye در آب حل نمی‌شوند؛ اما در صورتی که برچسب‌ها بر روی سطحی ساییده شوند مرکب آن‌ها در صورت تماس با آب در آن حل می‌شوند. همچنین طرح‌های چاپ شده با این مرکب‌ها اگر برای مدتی طولانی در معرض تابش نور باشند به مور شروع به محو شدن می‌کنند و کیفیت و وضوح آن‌ها به شدت کاهش می‌یابد. به همین دلیل معمولاً از این مرکب‌ها برای چاپ محصولاتی استفاده می‌شود که در مدت یک سال به مصرف می‌رسند و نیازی به نگه داشتن طولانی مدت آن‌ها نیست.

• مرکب‌های پیگمنت

پیگمنت‌ها به مرکب‌های رنگی گفته می‌شود که به صورت ذرات ریز هستند که در داخل یک سوسپانسیون قرار دارند. این نوع از مرکب‌ها در آب حل نمی‌شوند و مانند ذرات ماسه در آب ته نشین می‌شوند. مقاوم و دوام پیگمنت‌ها در برابر آب بسیار بالا است و برای محافظت از آن نیازی به استفاده از برچسب نیست. همچنین پیگمنت‌ها در برابر تابش نور مستقیم نیز مقاومت بسیار خوبی دارند و کیفیت خود را از دست نمی‌دهند. استفاده از مرکب‌های پیگمنت برای چاپ محصولاتی که برای مدت‌های طولانی مورد استفاده قرار می‌گیرند گزینه بسیار خوبی است.

مرکب‌های مورد استفاده در چاپ سیلک اسکرین چیست؟

چاپ سیلک اسکرین یکی از انواع روش‌های چاپی متداول است که کاربرد بسیار زیادی در تبلیغات و صنایع مختلف دارد. در این روش چاپی جوهر یا مرکب با استفاده از اسکرین‌های فلزی که دارای طرح مورد نظر هستند بر روی سطح متریال قرار می‌گیرند. در این روش چاپی از مرکب‌های روغنی خشک شونده استفاده می‌شود که غلظت رنگی بالایی دارند. در داخل این مرکب‌ها از سیال‌های حمل کنند مناسب استفاده می‌شود و ویسکوزیته آنها متوسط است. همه مرکب‌های که برای این چاپ به کار می‌روند باید دارای غلظت بالایی باشند تا با کیفیت و وضوح بالای طرح‌های مورد نظر را چاپ کنند.

مرکب چاپ هلیو گراور چگونه است؟

چاپ هلیو گراور بسیار شبیه به چاپ فلکسو گرافی است که توسط دستگاه‌های چاپی خاصی قابل اجرا بر روی سطوح انعطاف پذیر است. مرکب‌های که برای این چاپ به کار می‌روند باید دارای ویسکوزیته مناسب باشند تا بتوانند از حفره‌های حکاکی شده در سیلندرها به خوبی عبور کنند. معمولاً برای این چاپ از مرکب‌های سیال سریع خشک شونده استفاده می‌شود. به کمک این روش چاپی می‌توان بر روی متریال‌های مانند کاغذ و انواع سلفون‌ها طرح‌های مختلفی را چاپ کرد. مرکب‌های استفاده شده در روش هلیو گراور از طریق تبخیر مایع حلال داخل مرکب به کمک حرارت یا بدون حرارت خشک می‌شوند. همچنین این مرکب‌ها باید عاری از هرگونه ذرات رنگی سفت و سخت باشند تا سیلندرهای داخل چاپگر را نخراشند.

کدام جوهر یا مرکب برای چاپ مناسب‌تر است؟

همان‌طور که قبلاً به آن اشاره کردیم نوع جوهر و مرکب روی کیفیت طرح‌های چاپ شده تأثیر مستقیم دارد. به همین دلیل انتخاب یک جوهر مناسب برای چاپ از اهمیت زیادی برخوردار است. با توجه به مطالب گفته شده در مورد انواع جوهر و مرکب باید به شما بگوییم که هر کدام از آنها دارای یکسری مزایا و معایب هستند. همچنین در هر روش چاپی نیاز به استفاده از یک نوع جوهر یا مرکب است و در همه روش‌ها نمی‌توان از یک نوع جوهر استفاده کرد. با توجه به این نکات باید بگوییم که هنگام انتخاب جوهر یا مرکب باید به فاکتورهای مانند نوع چاپگر، روش چاپی، قیمت جوهر، ویژگی‌های ساختاری جوهر و کاربر آنها توجه شود. با توجه به این فاکتورها می‌توان در هر نوبت چاپ بهترین جوهر یا مرکب را انتخاب کرد.

در این بخش، انتخاب جوهر یا مرکب را از سه زاویه مهم بررسی می‌کنیم تا بتوانید متناسب با نیاز واقعی خود تصمیم بگیرید.

انتخاب جوهر یا مرکب بر اساس نوع چاپ

اولین و مهم‌ترین معیار، روش چاپ است. هر تکنولوژی چاپی با نوع خاصی از جوهر یا مرکب سازگاری بهتری دارد و استفاده از گزینه نامناسب می‌تواند باعث افت کیفیت یا حتی آسیب به دستگاه شود.

• در چاپ دیجیتال فضای داخلی، جوهرهای Dye و اکو سالونت انتخاب مناسبی هستند؛ چون رنگ‌های زنده‌تری ایجاد می‌کنند و برای مصرف کوتاه‌مدت ایده‌آل‌اند.
• در چاپ دیجیتال فضای باز، جوهرهای حلال قوی و مرکب‌های پیگمنت عملکرد بهتری دارند؛ چون در برابر نور خورشید و رطوبت مقاوم‌تر هستند.
• در چاپ صنعتی و خاص (مانند چاپ روی اجسام سخت)، جوهر UV بهترین گزینه است؛ زیرا سریع خشک می‌شود و چسبندگی بالایی به سطوح مختلف دارد.
• در روش‌هایی مانند سیلک اسکرین، هلیوگراور و فلکسو، معمولاً از مرکب‌های تخصصی با ویسکوزیته کنترل‌شده استفاده می‌شود و جوهرهای معمول دیجیتال کاربردی ندارند.

انتخاب جوهر یا مرکب بر اساس متریال چاپ

متریالی که قرار است طرح روی آن چاپ شود، نقش تعیین‌کننده‌ای در انتخاب جوهر یا مرکب دارد. برخی متریال‌ها جوهر را جذب می‌کنند و برخی دیگر فقط اجازه نشستن مرکب روی سطح را می‌دهند.

• برای کاغذ و مقوا، جوهرهای Dye و پیگمنت هر دو قابل استفاده هستند؛ اما اگر ماندگاری مهم است، پیگمنت گزینه بهتری است.
• برای بنر، وینیل و استیکر، جوهرهای حلال اکو، حلال قوی یا UV بهترین نتیجه را می‌دهند.
• برای متریال‌های سخت مانند شیشه، فلز، چوب و پلکسی، تنها گزینه مطمئن جوهر UV است.
• برای پارچه و منسوجات، مرکب‌های مخصوص پارچه یا پیگمنت‌ها عملکرد بهتری نسبت به جوهرهای معمول دارند.

انتخاب بر اساس قیمت و ماندگاری

در بسیاری از پروژه‌ها، تصمیم نهایی بین جوهر و مرکب بر اساس تعادل بین هزینه و دوام چاپ گرفته می‌شود. همیشه گران‌ترین گزینه، بهترین انتخاب نیست.

• اگر چاپ کوتاه‌مدت و مصرفی است (مانند پوسترهای فصلی)، جوهرهای Dye یا اکو از نظر اقتصادی مقرون‌به‌صرفه‌تر هستند.
• برای چاپ‌هایی که قرار است مدت طولانی استفاده شوند، مرکب‌های پیگمنت یا جوهر UV با وجود قیمت بالاتر، در بلندمدت هزینه کمتری ایجاد می‌کنند.
• در پروژه‌های تبلیغاتی فضای باز، انتخاب جوهر ارزان اما کم‌دوام معمولاً منجر به چاپ مجدد و افزایش هزینه نهایی می‌شود.

جدول مقایسه انتخاب جوهر یا مرکب بر اساس شرایط چاپ

سخن پایانی

به طور کلی می‌توانیم بگوییم که جوهر یا مرکب‌ها تأثیر زیادی بر روی کیفیت خروجی چاپ دارند و به همین دلیل باید با دقت زیادی انتخاب شوند. جوهرها از لحاظ ساختار شیمیایی و ماهیت فیزیکی تفاوت‌های زیادی با هم دارند. هر کدام از جوهرها مزایا و معایب خاصی دارند که در زمان انتخاب آنها باید مورد بررسی قرار بگیرند. انتخاب جوهر با توجه به نوع دستگاه چاپگر، روش چاپی، قیمت جوهر و.. انجام می‌شود. ما در این مقاله انواع جوهرها و مرکب‌ها را معرفی کردیم اگر بعد از خواندن این مقاله سؤال یا نظری داشتید می‌توانید آن را در قسمت نظرات با ما به اشتراک بگذارید. ما در اسرع وقت به سؤالات شما پاسخ خواهیم داد.

سوالات متداول

تفاوت جوهر و مرکب در چیست؟

جوهر معمولاً رنگ حل‌شده در مایع است و شفافیت بالاتری دارد، اما مرکب از ذرات رنگی معلق تشکیل شده و ماندگاری بیشتری ایجاد می‌کند.

برای چاپ‌های ماندگار، جوهر بهتر است یا مرکب؟

برای چاپ‌های بلندمدت و فضای باز، مرکب‌های پیگمنت یا جوهر UV گزینه مناسب‌تری نسبت به جوهرهای معمولی هستند. 

کدام نوع برای چاپ کوتاه‌مدت بهتر است؟

جوهرها، به‌ویژه Dye و حلال اکو، برای چاپ کوتاه‌مدت و داخلی مناسب هستند چون رنگ شفاف دارند و هزینه کمتری ایجاد می‌کنند.

چرا مرکب ماندگاری بالاتری دارد؟

ذرات رنگی معلق مرکب در برابر آب، نور و سایش مقاومت بیشتری دارند و چاپ‌های بلندمدت را پایدار نگه می‌دارند.