زینک یا پلیت چاپ چیست؟

یکی از تخصصی‌ترین مراحل تهیه محصولات چاپی که مسئولان چاپ انجام آن را بر عهده‌دارند، زینک یا پلیت چاپ است. اما این واژه‌ به چه معناست؟ شامل کدام قسمت مرحله تهیه محصولات چاپی می‌شود؟ در این مقاله قصد داریم شما را با زینک و پلیت چاپ و همچنین عوامل موثر بر قیمت آن آشنا کنیم، پس تا پایان مقاله با ما همراه باشید.

پلیت در چاپ چیست؟

برای چاپ افست به یک‌سری ورق‌هایی نیاز است که از جنس روی ساخته می‌شوند. این اوراق برای حمل طرح استفاده می‌شوند. اگر طرح به‌وسیله دستگاه پلیت ستر از کامپیوتر گرفته شود، به آن پلیت گفته می‌شود. مهم‌ترین نقش در دستگاه افست بر عهده پلیت است، پلیت از فلزاتی مانند روی یا فتوپلیمر ساخته‌شده که با مواد آلی مخصوص به خود پوشانده می‌شود.

پلیت‌ها خود به انواع مختلفی دسته‌بندی می‌شوند که از آن می‌توان به پلیت الکترواستاتیکی، فتوپلیمر، دوفلزی، هالید نقره، دیازو، حساس به حرارت و پلی‌استر اشاره کرد. این پلیت‌ها هرکدام ویژگی خاص خود را دارد و برای چاپ در تیراژ مشخصی کاربرد دارند. ارزان‌ترین نوع پلیت که بیشتر برای چاپ متن و نوشته استفاده می‌شود، می‌توان به پلیت پلی‌استر (کاغذی) اشاره کرد.

کاغذ زینک چیست؟

کاغذ زینک توسط هلدینگ زینک ساخته‌شده است. همچنین به‌نوعی از کاغذ چاپ تمام‌رنگ گفته می‌شود که برای چاپ به کارتریج‌های جوهر نیازی ندارد. ساختار این کاغذ به‌گونه‌ای است که نسبت به رنگ‌های فیروزه‌ای، سرخابی و زرد حساس است.

ساخت زینک چاپ 

زینک معمولا از فلز آلومینیوم ساخته می‌شود و به دودسته نگاتیو و پوزتیو تقسیم‌بندی می‌شوند. برای ساخت زینک چاپ با استفاده از نوری که به فیلم تابانده می‌شود، تصاویر از فیل بر روی سطح زینک انتقال پیدا می‌کند. سطح زینک از یک ماده آلی پوشانده شده که برای انتقال تصاویر، فیلم باید به‌طور کامل در تماس با این سطح قرار بگیرد.
در مرحله بعد زینک را با یک ماده خاص شست‌وشو می‌دهند، در اثر تماس با این ماده قسمت‌هایی از زینک که با نور مادون بنفش در تماس بوده‌ از بین رفته و به آلومینیوم تبدیل می‌شوند. قسمت‌هایی که هیچ تماسی با این نور نداشته‌اند، باقی‌مانده و چاپ خواهند شد، به این عملیات لیتوگرافی گفته می‌شود.

روند ساخت و آماده‌سازی زینک یا پلیت چاپ یکی از مراحل کلیدی در چاپ افست است که دقت انجام آن، تأثیر مستقیمی بر کیفیت نهایی چاپ دارد. در این فرآیند، طرح گرافیکی آماده‌شده به شکلی دقیق و کنترل‌شده روی سطح زینک منتقل می‌شود تا امکان چاپ یکنواخت و بدون خطا فراهم شود. آماده‌سازی زینک معمولاً شامل چند مرحله اصلی است که از انتقال تصویر تا آماده‌سازی برای نصب روی دستگاه چاپ افست ادامه پیدا می‌کند.

• نوردهی و لیتوگرافی زینک 

در مرحله نوردهی، تصویر نهایی طراحی‌شده باید روی سطح زینک ثبت شود. این کار در روش‌های سنتی از طریق فیلم‌های تفکیک رنگ انجام می‌شود. فیلم‌ها روی زینک خام قرار گرفته و در معرض نور قرار می‌گیرند تا بخش‌های تصویردار و غیرتصویردار روی سطح پلیت شکل بگیرند. پوشش حساس به نور زینک باعث می‌شود که قسمت‌های مشخصی از آن نسبت به نور واکنش نشان دهند و تصویر به‌صورت دقیق منتقل شود.

در روش‌های جدیدتر، فرآیند لیتوگرافی با استفاده از دستگاه‌های CTP (Computer To Plate) انجام می‌شود. در این روش، فایل دیجیتال مستقیماً روی پلیت چاپ می‌شود و دیگر نیازی به استفاده از فیلم وجود ندارد. این موضوع علاوه بر افزایش دقت، باعث کاهش خطاهای انسانی و بهبود سرعت آماده‌سازی زینک می‌شود.

• ظهور و تثبیت زینک

پس از انجام نوردهی، زینک وارد مرحله ظهور و تثبیت می‌شود. در این مرحله، مواد شیمیایی مخصوص روی سطح زینک اعمال می‌شوند تا بخش‌های تصویر‌دار از بخش‌های غیرتصویردار به‌طور کامل تفکیک شوند. قسمت‌هایی که باید مرکب چاپ را جذب کنند، تثبیت شده و نواحی غیرتصویردار خاصیت آب‌دوستی پیدا می‌کنند.

مرحله ظهور نقش مهمی در کیفیت نهایی چاپ دارد؛ زیرا اگر این فرآیند به‌درستی انجام نشود، امکان پخش شدن مرکب، کاهش وضوح تصویر یا ایجاد لکه‌های ناخواسته در چاپ وجود خواهد داشت. پس از ظهور، زینک شسته و خشک می‌شود تا برای استفاده در دستگاه چاپ آماده گردد.

• نصب زینک روی دستگاه چاپ افست

در مرحله نهایی، زینک آماده‌شده روی سیلندر مخصوص دستگاه چاپ افست نصب می‌شود. این کار باید با دقت بالا انجام شود تا پلیت به‌درستی تنظیم شده و از هرگونه انحراف یا ناهماهنگی جلوگیری شود. تنظیم صحیح زینک روی دستگاه، نقش مهمی در هم‌ترازی رنگ‌ها و کیفیت نهایی چاپ دارد.

پس از نصب، دستگاه چاپ تنظیم می‌شود تا تعادل مناسبی میان آب و مرکب برقرار گردد. در صورت تنظیم صحیح، زینک تنها مرکب را به بخش‌های تصویردار منتقل کرده و از پخش شدن آن در نواحی غیرتصویردار جلوگیری می‌کند. با انجام این مرحله، فرآیند چاپ افست آغاز شده و زینک آماده اجرای تیراژ موردنظر خواهد بود.

انواع زینک یا پلیت چاپ و کاربرد هر کدام چیست

زینک یا پلیت چاپ افست بسته به نوع ساخت، پوشش سطحی و روش آماده‌سازی، به انواع مختلفی تقسیم می‌شود. هر نوع پلیت دارای ویژگی‌ها و کاربردهای مشخصی است و انتخاب نادرست آن می‌تواند باعث افت کیفیت چاپ یا افزایش هزینه‌های تولید شود. در ادامه، مهم‌ترین انواع زینک چاپ و کاربرد هر یک بررسی شده است.

• زینک دیازو (Diazo Plate)

زینک دیازو یکی از رایج‌ترین و قدیمی‌ترین انواع پلیت چاپ افست است که همچنان در بسیاری از چاپخانه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. این نوع زینک دارای پوششی حساس به نور فرابنفش است و معمولاً در فرآیندهای سنتی لیتوگرافی استفاده می‌شود.

زینک دیازو بیشتر برای تیراژهای متوسط کاربرد دارد و به دلیل قیمت مناسب، گزینه‌ای اقتصادی محسوب می‌شود. با این حال، مقاومت آن در برابر سایش و تیراژهای بسیار بالا محدود است و در چاپ‌های طولانی ممکن است افت کیفیت ایجاد شود.

 کاربرد ها:

• چاپ بروشور، تراکت و کاتالوگ
  
• چاپ‌های افست با تیراژ متوسط
  
• پروژه‌هایی با محدودیت بودجه
  

• زینک فتوپلیمر (Photopolymer Plate)

زینک فتوپلیمر از پوشش پلیمری حساس به نور برخوردار است و نسبت به زینک دیازو دوام و کیفیت بالاتری دارد. این نوع پلیت برای چاپ‌هایی که نیاز به دقت بالا و تیراژ زیاد دارند، گزینه مناسب‌تری محسوب می‌شود.

پلیت‌های فتوپلیمر توانایی حفظ جزئیات تصویر را در طول چاپ‌های طولانی دارند و به همین دلیل در پروژه‌های حرفه‌ای و صنعتی بیشتر استفاده می‌شوند. البته هزینه این نوع زینک نسبت به دیازو بالاتر است.

کاربردها:

• چاپ مجلات و نشریات
• چاپ کتاب با تیراژ بالا
• پروژه‌های چاپی با حساسیت رنگ و جزئیات

• زینک هالید نقره (Silver Halide Plate)

زینک هالید نقره بیشتر در سیستم‌های قدیمی‌تر و خاص چاپ مورد استفاده قرار می‌گیرد. این نوع پلیت دقت بسیار بالایی در انتقال تصویر دارد و برای چاپ‌هایی که جزئیات بسیار ظریف اهمیت دارند، کاربردی است.

با وجود کیفیت بالا، استفاده از این نوع زینک به دلیل هزینه بیشتر و نیاز به شرایط نگهداری خاص، محدودتر شده است و معمولاً در پروژه‌های خاص یا چاپخانه‌های تخصصی به کار می‌رود.

کاربردها:

• چاپ‌های بسیار دقیق
• پروژه‌های خاص گرافیکی
• چاپ با حساسیت بالا روی جزئیات ریز

• پلیت CTP (پلیت دیجیتال – بدون فیلم)

پلیت‌های CTP یا Computer To Plate نسل جدید زینک‌های چاپ افست محسوب می‌شوند که در آن‌ها طرح مستقیماً از فایل دیجیتال روی پلیت منتقل می‌شود. در این روش، نیاز به فیلم حذف شده و فرآیند آماده‌سازی سریع‌تر و دقیق‌تر انجام می‌شود.

این نوع پلیت به‌دلیل کاهش خطا، افزایش سرعت و کیفیت بالاتر، به‌طور گسترده در چاپخانه‌های مدرن استفاده می‌شود و امروزه یکی از رایج‌ترین گزینه‌ها در صنعت چاپ افست است.

کاربردها:

• چاپخانه‌های مدرن و صنعتی
• پروژه‌های چاپ با زمان تحویل کوتاه
• چاپ‌های با دقت بالا و کنترل رنگ بهتر

• پلیت بدون آب (Dry Offset Plate)

پلیت بدون آب نوع خاصی از زینک چاپ است که در آن از محلول آب و مرطوب‌کننده استفاده نمی‌شود. در این روش، کنترل مرکب به‌صورت متفاوت انجام می‌گیرد و کیفیت چاپ در شرایط خاص افزایش پیدا می‌کند.

این نوع پلیت بیشتر در چاپ‌های صنعتی و تخصصی کاربرد دارد و نیازمند تجهیزات و تنظیمات خاص در دستگاه چاپ است.

کاربردها:

• چاپ صنعتی خاص
• چاپ روی متریال‌های غیرجذب
• پروژه‌هایی با کنترل دقیق مرکب

انتخاب نوع زینک چاپ یا پلیت چاپ باید بر اساس تیراژ، کیفیت مورد انتظار، نوع دستگاه چاپ و بودجه پروژه انجام شود. برای چاپ‌های عمومی و اقتصادی، زینک دیازو گزینه مناسبی است؛ در حالی که برای پروژه‌های حرفه‌ای و تیراژ بالا، استفاده از پلیت‌های فتوپلیمر یا CTP توصیه می‌شود.

خرید زینک چاپ

زینک‌های مختلفی در بازار وجود دارد که با توجه به کیفیت کار و تیراژ، نوع خاصی از این زینک را انتخاب می‌کنند. برای کار با تیراژ پایین استفاده از زینک ارزان مناسب‌تر است. استفاده از زینک‌ پوزتیو راحت‌تر و ازلحاظ اقتصادی به‌صرفه‌تر است، اغلب فیلم‌های موجود در بازار از جنس پوزتیو است. با استفاده از این زینک کنترل فیلم بهتر و هنگام برخورد باهم راحت‌تر است.

همچنین هنگام خرید زینک چاپ باید به عواملی مانند نوع دستگاه چاپ، دقت مورد انتظار و شرایط نگهداری زینک توجه شود تا کیفیت نهایی چاپ حفظ گردد.

زینک سوزی چیست؟

زینک سوزی که بعد از مرحله لیتوگرافی است، برای بالا بردن طول عمر آن به میزان 4 برابر و افزایش تیراژ چاپ انجام می‌شود. این عملیات را با افزایش حرارت وارده به زینک انجام می‌دهند که طی آن رنگ زینک تغییر خواهد کرد و استقامت آن بالا می‌رود. این عملیات را می‌توان با دستگاه‌های خاصی انجام داد که از سرعت و دقت بالاتری برخوردار است.

قیمت ورق زینک

اولین عامل موثر بر قیمت این ورق نوسانات ارزی بوده که باعث نوسان قیمت ورق زینک شده است. عامل دیگر کیفیت این ورق است. ورق‌های زینک ساخته‌شده توسط کشور چین از کیفیت پایینی برخوردار است و قیمت کمتری دارد. اما ورق‌های تولیدشده توسط کشورهای اروپایی بسیار باکیفیت است، برای خریداری کردن آن باید مبلغ بیشتری هزینه کرد.

تعداد تیراژهای مورد درخواستی و تعداد صفحات محصول چاپی، برای چاپ بر قیمت این کار تاثیر زیادی دارد. هرچقدر تعداد صفحات کتاب و تیراژهای آن بیشتر باشد، هزینه پرداختی آن نیز بالاتر خواهد بود. مورد دیگری که بر این قیمت موثر است، کیفیت کاغذ مورداستفاده است. همچنین نوع دستگاهی که برای چاپ از آن استفاده می‌شود، بر قیمت چاپ موثر است. چاپ دیجیتال نسبت به چاپ افست هزینه بیشتری دارد.

کلام آخر

امروزه از زینک یا پلیت برای چاپ انواع کتاب‌ها، مجلات و… استفاده می‌شود. برای چاپ کتاب از یک سری ورق‌های از جنس روی استفاده می‌شود که طرح چاپ‌شده بر روی آن حمل می‌شود. اگر طرح به‌وسیله دستگاه پلیت ستر از کامپیوتر گرفته شود به آن پلیت می‌گویند. همچنین اگر به روش لیتوگرافی این کار انجام شود، به آن زینک گفته می‌شود. در این مقاله شما را با زینک یا پلیت چاپ و عوامل موثر بر آن آشنا کردیم، امیدواریم با خواندن آن اطلاعات کافی را کسب کرده باشید.