جلد زرکوب چیست؟

امروزه از جلد کتاب به‌عنوان یک پوشش برای محافظت از صفحات کتاب استفاده می‌شود. از انواع جلد کتاب می‌توان به جلد زر‌کوب و جلد گالینگور اشاره کرد که طرفداران بسیار زیادی دارند. درواقع جلد زرکوب با جلد گالینگور تفاوت زیادی نداشته و خصوصیات یکسانی دارند. جلد زرکوب جزء جلدهای سخت ولی در عین حال انعطاف پذیر است. اگر کتاب‌هایی همچون شاهنامه یا دیوان اشعار را دیده باشید؛ این مدل جلد را مشاهده می‌کنید. اگر می‌خواهید بدانید که جلد زرکوب چیست و چه ویژگی و کاربردهایی دارد؛ تا پایان این مطلب از سانترال چاپ همراه ما باشید.

آشنایی با ویژگی‌های جلد زرکوب

جلد زرکوب یکی دیگر از انواع جلد کتاب است که طرفداران زیادی دارد. این نوع جلد، جزء جلدهای سخت بوده که روکشی از جنس گالینگور، چرم و یوف و ... روی آن قرار می‌گیرد. در جلدهای زرین‌کوب و گالینگور، اطلاعات کتاب روی خود جلد نوشته می‌شود. از مهم‌ترین ویژگی‌های زرکوب، وجود ستون فقرات در میان بخش میانی جلد بوده که بافت بسیار زیبایی را به کتاب می‌دهد. وجود ستون فقرات علاوه بر زیبایی موجب استحکام و مقاومت بالای جلد کتاب نیز می‌شود.

کتاب‌هایی که جلد زرکوب دارند؛ معمولا براق هستند و برای قطع آن‌ها از انواع وزیری استفاده می‌شود. از دیگر ویژگی‌ها و مزایای آن می‌توان به امکان کم یا زیاد کردن برگه‌های کتاب بعد از صحافی اشاره کرد. همچنین روی جلدهای گالینگور پس از صحافی، می‌توان طرح‌های گوناگون یا طلاکوب را اضافه نمود.

جلدهای زرکوب ازجمله جلدهای محکم هستند که علاوه بر ظاهر شیک و زیبایی که دارند؛ می‌توانند در طولانی‌مدت بدون هیچ خرابی از آن‌ها استفاده کرد. به‌طور خلاصه از ویژگی‌های جلد زرکوب می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• استحکام بالای کتاب
• استفاده طولانی‌مدت از کتاب
• داشتن جذابیت بسیار بالا به دلیل حکاکی جلد با نقره یا طلا
• نرمی و مقاومت بالای جلد زرکوب
• امکان کم یا زیاد کردن صفحات کتاب حتی پس از صحافی
• قیمت به‌صرفه جلدهای گالینگور
• انعطاف‌پذیری کتاب به دلیل دوخته شدن انتهای کتاب

کاربرد جلد زرکوب

امروزه استفاده از جلد زرکوب یا همان طلاکوب، بیشترین کاربرد را در صحافی‌های رسمی و دانشگاهی دارد. حتماً دیده‌اید که دانشجویان برای تحویل پایان‌نامه‌های ارشد و رساله‌های دکتری خود از جلدهای ضخیم با نوشته‌های طلایی استفاده می‌کنند. دلیل اصلی این انتخاب، مقاومت بسیار بالای این جلدها در برابر جابجایی و ماندگاری طولانی‌مدت آن‌ها در قفسه‌های کتابخانه است. این جلدها به اثر شما اعتبار می‌بخشند و نشان‌دهنده اهمیت محتوای داخل آن هستند.

علاوه بر محیط‌های دانشگاهی، کاربرد دیگر این جلدها در تولید سررسیدهای سالانه، کتب نفیس مذهبی و دیوان اشعار است. وقتی ناشران می‌خواهند کتابی مانند شاهنامه یا قرآن کریم را با ظاهری ارزشمند و لوکس به بازار عرضه کنند، حتماً به سراغ جلد زرکوب می‌روند. درخشش رنگ طلایی یا نقره‌ای روی زمینه تیره گالینگور، جلوه‌ای خاص ایجاد می‌کند که برای هدایای تبلیغاتی و مدیریتی نیز گزینه‌ای بی‌نظیر محسوب می‌شود.

دلایل انتخاب جلد زرکوب

حال که تا حدودی فهمیدیم جلد زرکوب چیست؛ در خصوص دلایل انتخاب آن برای کتاب صحبت می‌کنیم. همان‌طور که گفتیم گالینگور یکی از انواع جلد کتاب است که در عین سختی و استحکام، انعطاف‌پذیری بالایی دارد. یکی از دلایل انتخاب این جلد، انعطاف‌پذیری بالای آن به دلیل دوخته شدن نقطه عطف جلد است که استحکام کتاب را تا حد زیادی بالا می‌برد. معمولا کتاب‌هایی که لحن رسمی و جدی دارند؛ از جلد زرکوب و گالینگور استفاده می‌کنند.

معمولا در ابتدا افرادی که از جلدهای گالینگور استفاده می‌کنند؛ آن را جلدی سخت در نظر می‌گیرند. ولی طراحی جلدهای گالینگور با جلدهای سخت متفاوت است که ویژگی‌های کاملا متمایزی دارد. روکش‌های سخت معمولا ضخیم و مقوایی شکل هستند. اما روکش گالینگور از نوع پارچه‌ای و نرم‌تر است. معمولا روکش‌های گالینگور از طریق دستگاه‌های چاپ یا به‌صورت سنتی و دستی ساخته می‌شود.

اگر بخواهیم بدانیم که دلایل مهم دیگر انتخاب جلد زرکوب چیست باید پاسخ دهیم که کم یا اضافه کردن صفحات کتاب، از مهم‌ترین دلایل محبوبیت این جلد است. جلد گالینگور این قابلیت را دارد که طرح‌های گوناگون همچون زرکوبی و نقره‌کوبی روی آن افزوده شود و همچنین صفحات آن قابل‌تغییر است. این ویژگی طول عمر کتاب‌ها را تا حد زیادی افزایش می‌دهد.

مراحل ساخت جلد زرکوب

ساخت یک جلد زرکوب باکیفیت، فرآیندی است که دقت مهندسی را با ظرافت هنری ترکیب می‌کند. برخلاف تصور عموم که این کار را تنها یک چاپ ساده می‌دانند، پشت صحنه‌ی آن شامل محاسبات دقیق فشار و دماست. برای اینکه کاربر درک بهتری از پیچیدگی کار شما داشته باشد، مراحل زیر را تشریح می‌کنیم:

1- طراحی وکتور و تفکیک رنگ: ابتدا طرح در نرم‌افزارهای برداری (مثل کورل یا ایلاستریتور) به صورت تک‌رنگ (سیاه و سفید) آماده می‌شود. نکته کلیدی در این مرحله، رعایت ضخامت خطوط است تا در هنگام پرس، خطوط ظریف پر نشوند.

2- تولید کلیشه فلزی (کلیشه‌سازی): طرح نهایی روی ورق‌های آلیاژی (معمولاً از جنس روی، منیزیم یا مس برای تیراژ بالا) منتقل شده و با اسیدکاری یا دستگاه CNC برجسته می‌شود. کیفیت لبه‌های کلیشه، تمیزی کار نهایی را تضمین می‌کند.

3- آماده‌سازی جلد خام : مقوای ضخیم با گرماژ بالا برش خورده و متریال روکش (گالینگور، چرم مصنوعی یا جیر) با چسب مخصوص روی آن کشیده می‌شود تا سطحی صاف و بدون حباب ایجاد شود.

4- نصب و تنظیم حرارت (Make-ready): کلیشه روی فک داغ دستگاه طلاکوب نصب می‌شود. اپراتور باید دما را بر اساس جنس روکش تنظیم کند (مثلاً گالینگور دمای متفاوتی نسبت به چرم نیاز دارد) تا فویل نسوزد یا ناقص منتقل نشود.

5- تغذیه فویل و پرس نهایی: نوار طلا (فویل حرارتی) بین کلیشه و جلد قرار می‌گیرد. با اعمال فشار اهرم یا جک هیدرولیک، لایه متالایز شده‌ی فویل دقیقاً به فرم کلیشه جدا شده و روی بافت جلد می‌نشیند.

تفاوت جلد زرکوب و گالینگور

شاید برای شما هم این سوال پیش آمده باشد که فرق جلد زرکوب با گالینگور دقیقاً در چیست؟ در حقیقت، این دو تفاوت بنیادینی با هم ندارند و مکمل یکدیگرند. وقتی می‌گوییم "جلد گالینگور"، منظورمان جنس روکشی است که روی مقوای سخت کشیده شده است (که معمولاً بافتی پارچه‌ای یا پلاستیکی دارد). اما "زرکوب" نام آن تکنیک چاپی است که روی این جلد اجرا می‌شود. بنابراین، اغلب جلدهای زرکوب، از جنس گالینگور هستند که روی آن‌ها عملیات طلاکوبی انجام شده است.

با این حال، اگر بخواهیم دقیق‌تر نگاه کنیم، تفاوت اصلی در "جنس" و "نوع چاپ" است. گالینگور به تنهایی می‌تواند ساده و بدون هیچ نوشته‌ای باشد و فقط نقش محافظت از کتاب را بازی کند، اما وقتی صحبت از زرکوب می‌شود، منظورمان حتماً وجود نوشته‌ها و طرح‌های طلایی‌رنگِ برجسته یا فرو‌رفته روی جلد است. 

جلد گالینگور خارجی بهتر است یا ایرانی؟

امروزه بسیاری از اعمال صحافی و کارهای چاپی توسط مواد خارجی صورت می‌گیرد. گاهی انتخاب بین محصول خارجی و ایرانی به دلیل داشتن کیفیت مساوی، بسیار سخت می‌باشد. در خصوص جلد گالینگور خارجی می‌توان گفت دارای PVC مقاوم‌تر از جلدهای ایرانی هستند. همچنین جلدهای زرکوب خارجی در مقایسه با جلدهای زرکوب ایرانی دقیق‌تر بوده و جلوه بیش‌تری دارد.

گالینگورهای ایرانی در سال‌های بعد از جنگ تولید شدند که از گذشته تا به کنون کیفیت و زیبایی آن‌ها افزایش یافته است. در حال حاضر جلدهای گالینگور و زرکوبی که در ایران تولید می‌شوند؛ دارای کیفیت قابل ملاحظه‌ای هستند که بیش‌تر متقاضیان از این جلدها رضایت کافی دارند.

جلد زرکوب در چه کتاب‌هایی قابل استفاده است؟

اگر کتاب‌های تاریخی و قدیمی را دیده باشید؛ جلدی سخت دارند که چندان معروف نیستند. امروزه تمامی این‌گونه کتاب‌ها از جلدهایی نرم و زیبا استفاده می‌کنند. معمولا جلدهای گالینگور به دلیل ماندگاری بالا برای کتاب‌های ارزشمند و قدیمی، اختصاص‌یافته است. اگر شما نیز کتابی قدیمی و ارزشمند دارید که می‌خواهید تا زمان زیادی از آن استفاده کنید و بدون اینکه هیچ آسیبی به جلد کتاب برسد؛ می‌توانید از جلدهای زرکوب و گالینگور استفاده نمایید.

معمولا کتاب‌هایی که جلد گالینگور دارند؛ در قطع وزیری چاپ شده که ظاهر بسیار چشمگیری دارند. همچنین این جلد برای کتاب‌های رسمی و مهم همچون شاهنامه، دیوان اشعار، سالنامه‌های خاص و ...استفاده می‌شود. از دیگر کاربردهای جلد زرکوب می‌توان به استفاده از آن برای پایان نامه‌های تحصیلی اشاره کرد. زیرا این نوشته‌ها دارای اعتبار زیادی هستند. بنابراین باید از نوعی صحافی و جلد زیبا و باشکوه استفاده شود.

نحوه چاپ زرکوب

 در ادامه این مبحث خواهیم فهمید که نحوه چاپ جلد زرکوب چیست؟ از انواع چاپ‌های پرطرفدار که روی جلدهای گالینگور اعمال می‌شود؛ چاپ زرکوب است. روی جلد از طریق حرارت و فشار لایه رنگی، این کار انجام می‌شود. فشار دستگاه به روش‌های گوناگونی روی جلد صورت می‌گیرد که ممکن است این فشار با باد یا روغن همراه باشد. دستگاه‌های مورداستفاده در این روش معمولا تخصصی هستند و در این دستگاه از کلیشه استفاده می‌شود.

روش دیگر زرکوب روی جلد، از طریق چسب است. در این روش چسب دقیقا به همان میزان که زرکوبی نیاز است؛ بر سطح جلد قرار می‌گیرد. سپس فقط بخش‌هایی که چسب دارند؛ رنگ‌آمیزی می‌شوند و هیچ‌گونه فرورفتگی روی کار وجود ندارد. دستگاه‌هایی که در این روش استفاده می‌شوند؛ ماشین‌های روتاری هستند. روش دوم نسبت به روش اول کمی ارزان‌تر و مقرون به‌صرفه‌تر است ولی کیفیت پایین‌تری نیز دارد.

سخن پایانی

یکی از جلدهای بسیار پرکاربرد و محبوب در بین متقاضیان، جلد گالینگور و زرکوب است. این جلد برای اشعار و دیوان‌های قدیمی همچون شاهنامه یا اشعار حافظ، مولانا و ... و برای جلد پایان‌نامه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. جلدهای گالینگور با جلدهای سخت تفاوت زیادی داشته و باوجود سختی، انعطاف‌پذیری بالایی دارند. از مزایای این جلدها می‌توان به مواردی همچون استحکام و مقاومت بالا، قابلیت کم یا اضافه کردن صفحات، افزایش طول عمر کتاب و زیبایی و جلوه بسیار زیاد آن اشاره کرد. اگر بخواهیم بدانیم که تفاوت جلد سخت با جلد زرکوب چیست؟ در جلد زرکوب از پارچه استفاده‌شده و حالت انعطاف‌پذیر دارد و جلد سخت این ویژگی را ندارد. شما می‌توانید برای ثبت سفارش این نوع چاپ، به صحافی پایان نامه و گالینگور مراجعه کنید. همچنین از طریق بخش نظرات، سوالات خود را با در میان بگذارید.

سوالات متداول

1. جلد زرکوب یعنی چه؟ 

جلد زرکوب نوعی صحافی سخت و رسمی است که در آن عنوان و طرح‌ها با استفاده از کلیشه داغ و نوار طلا، به صورت برجسته یا فرورفته روی جلد (معمولاً از جنس گالینگور) حک می‌شوند.

2. چرا برای صحافی پایان‌نامه‌ها و کتب نفیس از جلد زرکوب استفاده می‌شود؟

به دلیل استحکام و مقاومت بالای این نوع جلد در برابر جابجایی و فرسایش، و همچنین ظاهر رسمی و لوکسی که با چاپ طلایی ایجاد می‌کند، بهترین گزینه برای ماندگاری طولانی‌مدت و اعتبار بخشیدن به آثار علمی و ادبی است.

3. تفاوت جلد زرکوب و گالینگور چیست؟ 

گالینگور در واقع جنس و متریالِ روکش جلد (معمولاً پارچه‌ای یا پلاستیکی) است که وظیفه محافظت را دارد؛ اما زرکوب نامِ تکنیک چاپی است که با استفاده از کلیشه و حرارت، نوشته‌ها و طرح‌های طلایی را روی همان جلد گالینگور حک می‌کند.